Sanal Kimlik Bunalımları

like
İnsanoğlu, yüzyıllardır envai çeşit salgın hastalıkla boğuşmuş, tıp da yeteri kadar ileri olmadığından kitlesel ölümlerin önü alınamamış. Karanlık Ortaçağ’ın fare menşeli vebasının Avrupa’yı, 21. yüzyıl sonlarında Thames nehri kolerasının İngilizleri kırıp geçirdiği gibi adını duyduğunuz veya şimdi duyacağınız (bir kısmı tamamen uydurma terimler oldukları için duymamış olmanız normal) hastalık derecesindeki alışkanlıkların da günümüz gençliğinin sonunu hazırlamakta olduğu aşikâr.

Çocuklardan ebeveynlere, amcalardan teyzelere hatta babaannelere kadar toplumda her yaştan ve kesimden insanın kıyısından köşesinden bir şekilde içerisinde olduğu Facebook başta olmak üzere, her gün bir yenisi daha piyasaya çıkan sosyal medya araçlarının içinde olmayanımız neredeyse yok. Öyle ki, bu platformlarda boy göstermeyenlere uzaylı gözüyle bakar olduk. Yaygınlık ileri derecelere vardığında ve sosyal medya toplumun ayrılmaz bir parçası haline geldiğinde ise artıları kadar eksilerinin de piyasaya çıkması kaçınılmaz. Bu yazıda, sosyal hayatımızın dijital platforma taşınmasıyla ortaya çıkan ve bazılarına hepimizin aşina olduğu bir takım rahatsızlıklardan bahsedeceğim.

stalkerStalking:

Evet, yazıya en yaygınıyla başlamamız iyi oldu. Bence hastalıkların en sinsilerinden biri bu. Çünkü bu alışkanlık bir kere edinildiğinde kişinin ruhunu tam anlamıyla ele geçirene kadar  asla pes etmez. Stalking için; bir kişiyi sosyal medya hesapları aracılığıyla gizlice takip etmek, onla ilgili her konuyu gizlice  araştırmaktır denebilir. Profesyonelleştikçe daha da keyifli bir hâl alan stalker’lık, kişinin zihninde stalk edilen kişinin dayısının ikinci karısının en iyi arkadaşının kızlık soyadını dahi içeren bilgi kirliliğine yol açar. Gün geçtikçe masum bir meraktan çok daha öteye geçerek bir saplantıya dönüşür. Dokunmatik ekranların azizliğiyle fotoğraf beğenme, tweet favlama, takip isteği gönderme gibi talihsizlikler de devreye girdi mi stalker’larda minik çaplı kalp krizlerine yol açabilmektedir. Uzun lafın kısası; sağlığa son derece zararlı bir alışkanlıktır. Yol yakınken bırakınız.

fomoFOMO (Fear of Missing Out):

Bilgi akışının ve hızlı trend değişimlerinin hakim olduğunu günümüzde, her şeyden haberdar olmak neredeyse imkansız. Fakat elimizin altında her bilginin anahtarı cep telefonlarımız varken neden bir şey kaçıralım ki? İşte bu fobiye sahip kişilerin beyinlerinde sürekli döndürdükleri soru tam da bu. Fomo hastalarının en yakın dostu refresh tuşu, korkulu rüyaları ise içinde bulunamadıkları aktiviteler, katılamadıkları etkinlikler ve izleyemedikleri tv şovlarıdır.

phubbingPhubbing:

Dikkatleri bu konu üzerinde yoğunlaştırmak istiyorum. Belki stalking’le uzaktan yakından ilginiz yok ve belki bir şeylerden geç haberdar olmayı o kadar da umursamıyorsunuz, ama eminim ki hepiniz hayatınızın bir döneminde baş başa dışarı çıktığınız arkadaşınıza sürekli telefonunuzla ilgilenerek sıkıntılı anlar yaşattınız. Telefon anlamına gelen “phone” ve hiçe saymak anlamına gelen “snubbing” kelimelerinin birleşiminden oluşturulmuş phubbing’in anlamı; kişinin yanındaki insanla ilgilenmek yerine cep telefonuyla ilgilenmesi. Sosyalleşmek adına her türlü mecrada profil sahibi ve onlarca WhatsApp grup sohbetine dahil kişiler olarak, iş gerçek anlamda sosyalleşmeye geldiğinde sınıfta kalıyor ve bu hastalığın pençesine düşmüş bireyler olmaktan geri duramıyoruz. Phubber’ları önce kibarca uyarınız, direnç gösteriyorsa onları bu illetten kurtarmanın tek yolu Ziya Paşa’nın şu güzide Terkib-i Bendinde gizli: “Nus ile uslanmayanı etmeli tekdir; tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir.”

legoPoliprofil sendromu:

Bu sendrom fazla meraklı kişilerde görülebileceği gibi çok yönlü insanları da etkisi altına alabilmektedir. Kişi kendini daha iyi ifade etmek adına, farklı karakterlerde veya farklı ilgi alanlarına sahip birden fazla profile sahip olma isteği içerisindedir. Burada amaç FOMO ile benzerlik gösterir, yani temelinde her şeyden haberdar olma tutkusu yatmaktadır. Kişi kurduğu yeni profille normalde takip etmeyi kendine yediremediği tüzel veya gerçek kişileri gönül rahatlığıyla takip eder. Size tavsiyem, Poliprofil bir arkadaşa sahipseniz onu yakınınızda tutun. Neme lazım bir gün pis işleriniz için gerekebilir.

popartParumgustusphobia:

Sizi latince az anlamına gelen “parum” ve beğeni anlamına gelen “gustus” kelimelerinin birleşiminden oluşan Parumgustusphobia ile tanıştırmak isterim. Bu fobiye sahip insanların durumu gerçekten Yunan tragedyalarına konu olabilecek kadar içler acısı. Olay şöyle gelişiyor; bir sosyal medya kanalında bir fotoğraf ya da bir gönderi paylaşırsınız ve telefonunuzun ekranına bakarak beklersiniz. Paylaştığınız şeyin like butonunu çökertecek kadar güzel, paylaşım rekorları kıracak kadar komik veya binlerce yorum alacak kadar akıllıca olduğunu düşünürsünüz. Ama hayat bazen bu kadar tozpembe değildir ve insanlar sizinle aynı fikirde olmaz. Paylaşımınız newsfeed’de kaybolmuş, Instagram’da aldığınız like’lar beğenenlerin isimlerinin kaybolduğu kutsal “11”e bile ulaşamamıştır. Bu durumda yapılması en üzücü şeyi yaparsınız ve iletiyi silersiniz. Sosyal medyayla doruk noktasına ulaşan beğenilme isteği bu noktada maalesef bir trajediye dönüşüyor. Silmek yerine yapılabilen köprüden önceki son çıkış taktiği ise şu; mümkün olduğunca çok hasghtag kullanmak. #tokyo #seul #london #newyork gibi alakasız hashtag kullanıp beğeni toplayanlar da oluyor, fakat bu da sizi ağır bir parumgustusphobia hastası olmaktan kurtaramıyor. Bu hastalığın semptomları zaman zaman herkesin bünyesinde canlanabilmekte, o yüzden kınamamak lazım.

yaşlılarLikecıbaşı sendromu:

Bundan üç-dört yıl önce, normalde iki-üç like’la tüketilen profil fotoğraflarımızda bir beğeni patlaması yaşamaya, ilgi görmemiş eski paylaşımlarımız gün yüzüne çıkmaya, oyun istek bildirimlerinde gözle görünür bir artış olmaya başlamıştı. Nedenini bir türlü kestiremediğimiz bu değişimle ilgili taşlar, feed’imize düşen “Arkadaşlarla kahve içmece.”, “Yazlık keyfi” gibi durum güncellemeleriyle yavaş yavaş yerine oturmaya başladı. Çünkü artık orta yaş ve üstü akrabalarımız da aramızda, yani Likecıbaşılar işbaşındaydı. Onlarla başlayan like’lama hastalığı yavaş yavaş genç kuşaklara da yayıldı ve sosyal mecralar halkaları her geçen gün sağlamlaşan ve çoğalan bir saadet zincirine dönüşmeye başladı. Bu türü çok tehlikeli görmemek gerek, sadece likecıbaşı’lardan aldığınız pozitif yorumlara pek itibar etmemenizi öneririm. Çünkü muhtemelen “Dünya güzeliiiiğm”, “Yakışıklıııım!” diye yorum yaptığı fotoğrafta bokum gibi çıkmışsınızdır.

selfstalkerSelfstalker:

Sıra listemizin fikrimce en komiğinde. Komik olmasının sebebi tamamen bilincimizin dışında gerçekleşiyor oluşu. Selfstalker’lar farkında olmadan kendilerini kendi Instagram profillerine bakarken, kendi twit’lerini okurken bulabilirler. Kimileri bunun narsizm göstergesi olduğunu düşünebilir ama ben yine Pollyannacılık oyununun kurallarına sadık kalarak bunu nostaljik bir hareket olarak görüyorum.

Hâlâ kendinizde bu hastalıklara dair ufacık da olsa bir belirti bulamıyor musunuz? O hâlde, ya sosyal medyaya hiç bulaşmamayı başarmış bir Kryptonlu ya da tıp dilinde Mitomani denilen yalancılık hastalığının pençesine düşmüş bir ademoğlusunuz demektir. Sosyal medya hesaplarımızı bir kenara bırakamayacağımızı göz önünde bulundurursak, global olarak çözüm yolları aramaya başlasak iyi olur. Ama unutmayın hastalıklardan kurtulmanın birinci adımı onu kabul etmektir. Acil şifâlar!

Kaynak:

Çünkü “Lovemark” Olmak Bunu Gerektirir: Volkswagen

vw-usta

Volkswagen Hollanda, bu yılın Nisan ayı içerisinde Volkswagen kullanıcılarının alıştığı yüksek standartları konu alan bir reklam filmi yayınlamıştı. Reklam filmi, günlük olarak kullandığı eşyalardan “Volkswagen Standartları”nı bekleyen insanları konu alıyordu. Reklamın başlangıcında ise, bir kadının bebek arabasını test ettiği mağazada, aracın otomatik fren sisteminin olmayışını yadırgamasını gösteren bir kısım vardı. İşte o reklam filmi:

Reklama Facebook üzerinden yorum yapan bazı kullanıcılarının gerçekten bu özelliklere sahip bir bebek arabası istemesi üzerine, Volkswagen mühendisleri “So Volkswagen did.” diyerek reklamda hayal edilen fütüristik bebek arabasını ürettiler.

Kaynak:

Bir “Dicitıl Eycınsi” Çöküşü Daha

“Sosyal medya iletişiminde markaya zarar vermemek için olası iletişim kazalarına dikkat etmemiz gerekiyor.” diye başlıyor üstat.

” Pazarlamacı, iletişimci ve reklamcılar olarak adına çalıştığımız şirketlerin ürün ve hizmetlerini etkili bir şekilde satmak gibi bir misyonumuz var. Bunu kimi zaman bir TV reklamıyla, broşürle veya e-postayla; kimi zaman da sosyal medya kanallarındaki bir iletiyle yapıyoruz. Büyük resme katkıda bulunacak değer yaratma çalışmalarının hepsini aslında müşterinin zihninde güçlü bir anı parçacığı yaratıp bu alanda bir ihtiyacı olduğunda akla gelen ilk veya en güçlü ürün ve hizmet olmak için yapıyoruz.
Bunu yaparken bazen küçük iletişim kazaları olabiliyor. Ancak bazı kazalar gerçekten büyük ve toplumun hassasiyetlerinden ve dinamiklerinden bihaber ve masabaşında kendini toplum mühendisi zanneden kişiler tarafından yapılıyor. Üstelik gerçek hayatta söylendiğinde veya yapıldığında başlarını ağrıtabilecek şeylerin sosyal medyada fütursuzca, akıllarından geçen birçok şeyi filtreleme gereği duymadan”sosyal medya ajansları (kısaca dicitıl eycınsi veya kıreytıf eycınsi) veya uzmanları”(!)’ınca söylenmesi veya yapılması esasında yaratıcı bir yaklaşım veya cool bir reklamcı tavırından çok kişisel fikrim olarak gerçekten abesle iştigal.
Bunun gibi iletişim kazalarını ya da tam anlamıyla iletişim enkazları konusunda sizinle 3 örnek paylaşmak istiyorum;

Onur Air Faciası

Bunun gibi bir iletişim faciası ilkine 2011 yılında Onur Air’de şahit olmuştum. Van depremi sırasında alacağı like sayısı oranında Van depremzedelerine bağış yapacağını belirten Onur Air daha sonra aldığı şiddetli tepkiler sonrasında kampanyasını sona erdirmek zorunda kaldı.
Kampanyayı sona erdirmesi yetmezmiş gibi üstüne kendini haklı çıkarmak için “özrü kabahatinden büyük” tadında bir açıklama yayınlamıştı.

İş Bankası Faciası

İş bankası örneğinde ise İş Bankası’nın sosyal medya ajansı tarafından “81 like’a 81 Orman” sloganıyla her yüz like’a bir ağaç dikmek üzere kurgulanmış bir kampanya düzenlenmişti.

21 bini geçen kampanya sonrasında  yaklaşık 215 adet fidan dikilmişti. Düşünsenize tanesi bir kaç TL olan bir  fidan dikmek için İş Bankası sizden 100 like istiyor, ne kadar cömertce değil mi? Bunun üzerine sevgili üstat Uğur Özmen tepki olarak 5 Ağaçlık Orman başlıklı detaylı bir yazı yazmıştı. Detayları Google amcaya aratarak okuyabilirsiniz. Bu süreçte bu kampanyayı yapan sosyal medya ajansının aynı zamanda alanında bir çok takipçisi olan Uğur Hoca’yla iletişime geçme ve aksi konuda ikna etme çabası ve iletişim tonu da ayrı bir enkazdı.

… ve son olarak geçtiğimiz 5 Aralık tarihli Wanda Digital Faciası

5 Aralık Kadın Hakları Bildirgesi Günü vesilesi ile Wanda Digital’in resmi Twitter hesabı üzerinden paylaştığı görsel, sosyal medyada tartışma konusu oldu.

Ajans sosyal medyada yükselen tepki sonrasında yayınladığı tweet’i kaldırmak zorunda kaldı ve sonrasında bir özür mesajı yayınladı.

Özrün ne kadar samimi olduğunu da ajans çalışanlarının kişisel hesaplarından attıkları tweetlerden anlayabileceğinizi umuyorum.

Ayrıca görselin başka bir yerden (ç)alıntı olduğunu görünce de şimdiye kadar Türkiye’nin sayılı sosyal medya ajanslarından biri olduğunu düşündüğümüz Wanda Digital gibi  bir ajansa yakıştıramadım(!) doğrusu.

İletinin yaklaşımına baktığımızda tecavüz normalleştirilerek cinayete dikkat çekilmeye çalışılmış gibi gözükse de aslında çok sığ ve kadın olgusunu aşağılayan bir iletişim tonu kullanılmış ve sözde dikkat çekilmek istenen konu toplumun bir kesimince kadını aşağılamak için kullanılan “Nefes Alsın Yeter” söylemiyle yapılmış. Bir çamaşırdaki lekeyi o çamaşırı tekrar lekeleyerek çıkartamazsınız değil mi?
Bir çok büyük markanın sosyal medyasını dolayısıyla itibarını emanet ettiği bu ajans o markaların iletişim kurmak istediği toplumun %50’sini aşağılayarak toplumun diğer %50’sinin dikkatini çekmeye çalışması ne kadar doğru? Üstelik  işlerinin bir parçası kriz yönetimi olan bu ajans (wandadigital) kendilerini eleştiren twitter’daki @vilivonka hesabını kapatarak bu krizi yönetmeye çalıştı. Hizmet verdiği markaların krizlerini nasıl yönettiğini açıkçası çok merak ediyorum.
İletişim mesajlarını bir  yaydan fırlatılan ok gibi olduğunu düşünüyorum, iyi düşünülüp doğru planlanmamış hamleler geri dönülemez enkazların oluşmasına neden olabiliyor, tabi yayı tutan ellerin bu enkazların altında kalma olasılığının yüksek olduğunu  yadsımaması gerekiyor.”

Kaynaklar: BrandTalks, MediaCat, M. Durak.

Neden Hep Aynı Tişörtü Giyiyor?

Facebook’un çok konuşulan CEO’su Mark Zuckerberg, yakın zamanda düzenlenen ve ilk kez katıldığı halka açık panelde, hakkında merak edilenleri yanıtladı. Katılımcıların merak ettiği soru arasında ilginç bir tespit de yer alıyordu: “Zuckerberg neden hep aynı tişörtü giyiyor?”

Gerçekten de Zuckerberg ne zaman medya tarafından görüntülense, hep aynı gri tişörtü giydiği dikkat çekiyor.

Zuckerberg, bu soruyu ciddi bir şekilde cevaplayarak, bunu durumu gri tişörte karşı bir düşkünlüğü olmasıyla açıkladı ve bunun daha sade bir yaşantıyı tercih etmesiyle ilgili olduğunu söyledi. Konsantrasyonunu o gün ne giyeceğine değil, Facebook’u ve hizmetlerini daha fazla nasıl geliştirebileceğine yöneltmek istediğini belirten Zuckerberg, elbette aynı tişörtü giymediğini, fakat aynı renkte birçok tişörtü olduğunu ifade etti.

O gün ne giyeceğini, nerede yemek yiyeceğini düşünmenin, boşa enerji harcamak anlamına geldiğini savunan Zuckerberg, bir tercih yaparak zamanını işine odaklanmaktan yana kullandığını söyledi.

İş hayatında zirveye gelmekle kendini şanslı hissettiğini ve bu şansın herkese uğramadığının farkında olduğunu vurgulayan Zuckerberg, bugün milyarlarca insana hitap ettiğini ve her gün uyandığında bunun sorumluluğunu hissettiğini dile getirdi. Zuckerberg sözlerini şöyle tamamladı: “Eğer enerjimi ne giyeceğim gibi işimle alakasız bir yöne sarf edersem, işime yeterince odaklanamadığını, aptalca ve havai konulara kendimi kaptırdığımı düşünürüm.”

İşine aynı mantıkla yaklaştığını düşünen Apple’ın merhum CEO’su Steve Jobs’ın da başarısının buna bağlı olduğunu sözlerine ekledi.

Dipnot: Bizimkiler giyse fakir ya da zevksiz yaftasını alamadan edemezlerdi. Ne de olsa konjonktüre bağlı geçinen ergen türk kızları ve ergen türk erkekleri. Heyhat!

Sosyal Medya’da Olan Züğürt Ağa’lar

Özellikle son 5 yılda, pazarlama ve medya sektörlerinin kanayan yaralarından biri, sürekli yeni ve çok büyük iddialarla ortaya çıkan ve ‘elindeki o yeni trendin’ pazarlamayı/iletişimi baştan yaratacağını savunan insanlar… Konferanslarda, bloglarda, röportajlarda, Facebook’larda o kadar gaza gelirler ki, misal, “Pinterest” kullanmayan bir rulman üreticisinin hemen yarın batacağını ve çoluğuyla çocuğuyla sokakta kalıp ibret niyetine anahaber bültenlerine çıkarılacağını sanırsınız. İşte bu trendlerden biri de “içerik yeni kraldır” mottosu.

Bu gaza gelişlerin nedenlerinden biri belki de, çok fazla yurtdışı kaynaklı blog, dergi filan okumak olabilir. Bir de, havalı cümleler kurmazsa ölecek hastalığı’na yakalanmış olmak… 2 ay önce “Artık televizyon kesinlikle öldü” diyen adam gördüm ben. Ve bunu, meyhanede bir büyük rakının ümüğünü sıkmışken değil, aklı başındayken ve ofisinde bacak bacak üstüne atarken söyledi. Şimdi gidip baksan, evde Acun’un yarışmalarından birini izleyip jürilere atar yapıyordur haspam. Konuyu çok dağıttım evet ama kendi sektöründen, kendi ülkesinden, ülkesinde paranın başında oturan insanlardan haberi olmadan; üç tane Mashable / Techcrunch yazısı okuyup pazarlamayı yeniden yaratanlardan bıktım.
“İçerik yeni kraldır” (daha havalı olduğu sanrısıyla “content is king“) diye coşmadan önce biraz kafa yormak gerek:

**
Evet, içerik önemli. Ama bu yeni bir şey değil ki! İçerik her zaman önemliydi. Bunu Orhun Yazıtları‘nda bile görebilirsiniz. O kadar eskiye gitmeyelim derseniz, John Deere‘nin (Türkiye’deki kullanımıyla Cöndere) The Furrow adlı dergisinde göz atabilirsiniz. Kaldı ki, bu ülkede neredeyse 20 yıldır içerik ajansları var.
** Evet, içerik önemli. Ama değil kral olmak, kıçına giyecek donu bile yok içeriğin. Zira bütçe yok. Pazarlama / medya bütçelerini yönetenlerin umurunda değil içerik. Trafik, tıklanma sayısı, like sayısı önemli ama kaliteli içerik umurunda değil. “Ama olmalı” demek, “şu an kar yağıyor olmasaydı bikiniyle dolaşmak tenime çok iyi gelecekti” filan demek kadar mantıksız. Çünkü ortada bir gerçek var ve tek kral o gerçek.
** Bugün bir internet sitesinin, basılı bir yayının kaliteli içerikle hak ettiği parayı kazanması imkansız. Zira içerik üretmek; maliyet, zeka ve yetenek gerektirir. İçerik gerçekten pahalıdır. Türlü rezillikler, acılar yaşatır insana. “Video content bu dönemin en kârlı işi” demeden önce, misal, UzmanTV yöneticilerine gidip bir sor, “Abi video işinde çok para var diyollar, doğru mu?” diye. Onlar da yıllarca göğüsledikleri zorlukları anlatsın sana ya da anlatmadan sopayla kovalasın.
** Evet, içerik önemli. Ama bunun ateşli savunucularının ortaya koyduğu ve başarıya ulaşmış bir iş, bir model, bir kral yok henüz. (Ben yoldayım, daha gelmedim oralara.) Kimse kusura bakmasın da, “Coca-Cola içerikle muazzam başarı sağladı, hadi siz de yapın” demek pek bir şey ifade etmiyor. Coca-Cola pazarlama aracı olarak at kestanesi (şu anda aklıma gelen en acayip şey bu) kullansa bile bir başarı hikayesi yazabilir. “Benim bir iddiam var ve şunu şunu yaparak başarılı olup bu iddiamı kanıtladım” dersen ancak o zaman bir inandırıcılığın olur; Coca-Cola’nın case study’sini anlatarak değil. Koltuğunun altına, gerçekten kral bir içerikle hazırladığın yayınını alıp, kapı kapı reklam almak için dolaşmamış ve “yav iyi de sizin trafiğiniz/tirajınız kaç?” sorusuyla yüzleşmemiş insanın trend uzmanlığı, kanaat önderliği, karı boşayan bekardan farksız bence. Kendi pazarını tanımadan bu kadar gaza gelip trend uzmanlığına soyunmanın ciddiye alınacak bir tarafı yok. Niyetin, “bakın yeni kral bu” diye ortamı ısıtıp o işle para kazanmaksa ayrı tabii.
** Evet, içerik önemli ama kral filan değil. İçerik, şu anda tam olarak, Şener Şen‘in canlandırdığı Züğürt Ağa‘dan başkası değil. Havalı ama çulsuz ve itibarsız. İtibar kazanması ve saygı görmesi için o kadar çok çalışması ve bağırması gerek ki, o zamana kadar zaten bizim heyecanlı trend uzmanlarımız yeni bir kral bulmuş ve ona yalvarıyor olurlar.